Tafel 4 - In dood hout
Alleen dood hout? Zeker niet! Hier wemelt het van het leven: hagedissen, kevers, wilde bijen, vogels ... Het oude hout biedt waardevolle leefruimte voor ontelbare soorten. De larven van de Alpenboktor brengen bijvoorbeeld tussen de 3 en 4 jaar door in dood hout van dode beuken- of bergesdoornstammen, tot ze zich ontwikkelen tot volwassen kevers.
Zo'n lege keverboorgangen worden in de daaropvolgende jaren vaak opnieuw gebruikt door verschillende wilde bijen en insecten om broedkamers aan te leggen. Vogels zoals de zwarte specht pikken hier graag in het hout op zoek naar energierijke keverlarven en in de schaduw liggen hagedissen op de loer naar een gewilde wilde bij.
We hebben hier een echt openluchtbioscoop voor je aangelegd: Een soortenrijk dodenhouttuin, die helemaal niet zo dood is als hij misschien op het eerste gezicht lijkt. Neem dus gerust wat tijd en observeer het oude hout geduldig, dan vind je daar zeker snel een paar kleine vrienden!
Samen voor de diversiteit
Grensoverschrijdende soortenbescherming
De waarschijnlijk mooiste en bekendste kever van de Alpen is de zeldzame en in heel Europa beschermde Alpenbok – een van de grootste inheemse kevers überhaupt. Zijn naar achter gebogen antennes doen een beetje denken aan de hoorns van een stevig bok – vandaar ook de naam.
Samen met het onderzoeks- en onderwijsinstituut van de Alpenzoo Innsbruck (FLI), de Tiroler Landesmuseen, de Oostenrijkse Bundesforsten, kasteel Tratzberg en het Land Tirol is er met de Zweedse zoo Nordens Ark een speciaal soortenbeschermingsproject ontstaan: In juli 2019 reisde een kleine groep Alpenbokken vanuit het Tiroler Karwendel naar Zweden. Daar worden ze nu in het kader van een onderzoeksproject gekweekt en vervolgens weer in het natuurpark uitgezet, om de inheemse soortenpopulatie te ondersteunen. Het is essentieel om bewustzijn te creëren over hoe belangrijk dode hout rijke bossen zijn – niet alleen voor de specht & Co, maar ook als leefgebied voor de insectenwereld!
DE OCKERGELBE
Gelbbindige Furchenbiene
– Halictus scabiosae –
- Kenmerken: slank, tot 14 mm groot, opvallende okergele strepen op de achterlijf, buikverzamelaar
- Leefgebied: droogwarme gebieden zoals zand- en leemgroeven, open bosranden, ook in woongebieden, braakliggende grond en parken
- Levenswijze: Bevruchte vrouwtjes overwinteren samen in het nest. In het voorjaar neemt één dier de rol van de koningin over, legt eitjes en houdt de ingang van het nest in de gaten. De hulpvrouwtjes verzorgen de larven, maar worden voor het uitkomen van de nieuwe bijen door de koningin verdreven. Ze stichten dan zelf nesten in tot 30 cm diepe, zelfgegrabene gangen in spaarzaam begroeide grond (levenswijze als gevolg van solitair leven).
- Observenstips: vooral op composieten zoals arnica, berggoud, madeliefjes en paardenbloemen, ook op winde- en kaardenbollen zoals de inheemse distel
- Observatietijd: april tot oktober
DE VROEGHEID
Wilgen-Zandbij
– Andrena vaga –
- Kenmerken: 15 mm groot, zwart met opvallend grijs-witte beharing op de borst, beenverzamelaar
- Leefomgeving: Zand-, grind- en kleigroeves, hellingen en tuinen
- Leefwijze: Ze leven solitair, in kleine tot grote gemeenschappen, bouwen het liefst aardnesten in zandgrond en verzamelen uitsluitend wilgenpollen voor hun nageslacht – vandaar ook de naam!
- Observatietip: gespecialiseerd in wilgen
- Observatietijd: februari tot mei
Willow is een van de belangrijkste lente-bloembollen. Wilde en honingbijen, evenals vlinders zoals de citroenvlinder, zijn afhankelijk van deze eerste nectarbron.
DE GLANSENDE
Smaragdgroene smalbij
– Lasioglossum morio –
- Kenmerken: Mannetjes 10 mm, vrouwtjes 7 tot 8 mm, smal, groenachtig glanzend lichaam, ongeveer 70 (moeilijk te onderscheiden) verschillende soorten van de smalbij
- Leefgebied: uiteenlopende leefgebieden, ook tuinen en parken
- Levenswijze: Ze leven solitair, vormen echter in hun leefgebied sociale kolonies en bouwen zelfgegraven nesten in de bodem of in leemwanden.
- Observatietip: vaak op paardenbloem, klokjesbloem, hertshooi
- Observatietijd: vanaf april
DE BEEKENLIEFHEBBER
ALPENBOCKKÄFER
– Rosalia alpina –
- Kenmerken: 15 tot 38 mm (opvallend groot), grijs tot lichtblauw van kleur, dekschilden met typisch zwart patroon, houdt van warmte, antennes van het mannetje zijn twee keer zo lang als het lichaam, doen vaag denken aan een steenbok
- Leefgebied: zonnige, droge loof- en bergmengbossen met beukenpopulaties, vooral graag in winderige en lawinehellingen met een hoog aandeel dood hout
- Levenswijze: De larven ontwikkelen zich over 2 tot 5 jaar in dood hout van beuken. Volwassen kevers leven na de paring nog maar enkele weken. Het menselijke “ordeverlangen” (bijv. het verwijderen van dood hout) berooft de kevers steeds meer van hun broedplaatsen. Hoe “rommeliger” een bos is, hoe hoger de kans is om dit zeldzame dier te zien.
- Observatietip: op windstille, zonnige dagen in de buurt van zijn broedplaatsen
- Observatietijd: juni tot september
Vind natuurlijke doodhoutgebieden!
Houd nu ook op het resterende leerpad en in de bossen op het plateau je ogen open: Kun je gebieden met doodhout vinden die leefgebieden bieden voor wilde bijen en nuttige insecten?