Tafel 8 - Mens en bij
Al in de oertijd waren er wilde bijenkorven die was en honing produceerden. Echt „temmen“ gebeurde met de wilde honingbij pas ongeveer 4.500 jaar geleden in het oude Egypte. Daar hield men de bijen voor het eerst in speciale manden (bij imkers "beute" genoemd), om de diverse bijenproducten gemakkelijker te verkrijgen. Al snel volgden vele anderen het voorbeeld van de Egyptenaren: Romeinen, Grieken, Chinezen en andere culturen over de hele wereld. Zo werden bijen steeds belangrijker voor de mensen. En niet alleen maar voor was of honing, maar omdat bijen helpen bij de bestuiving van planten en de bijenteelt leidde ook tot een grotere opbrengst bij fruit en groenten!
Vandaag de dag zijn er veel imkers die niet alleen voor de bijen zorgen, maar ook voor de bestuiving. Op deze manier kunnen imkers gericht ingrijpen in de regionale biodiversiteit – respectvolle en duurzame bijenteelt is daarom vandaag de dag belangrijker dan ooit. Zodat deze unieke vriendschap tussen mens en dier nog vele duizenden jaren kan blijven bestaan!
Het geheime leven in de bijenkorf
Hoe leeft de honingbij?
De honingbij leeft eusociaal – dat wil zeggen in insectenkolonies. Heel vaak doen ook hommels (zij zijn ook bijen!) en hun verwanten, de mieren en enkele wespen, hetzelfde.
Koninginnen worden bij de oprichting van hun kolonie ondersteund door werksters. Deze voeren ook later alle verdere taken in het nest uit (bijvoorbeeld om voorraden op te slaan). Zonder hun werksters is de koningin niet levensvatbaar. In de zomer bevolken ongeveer 50.000 bijen de bijenkorf. In de winter zijn het er weliswaar minder, maar deze verwarmen elkaar en overleven zo samen de koude maanden.
Een meesterwerk van de natuur
Anatomie van de bij
Het lichaam van een bij bestaat uit drie delen: hoofd, borst en achterlijf. Een bij kan goed zien, ze heeft niet alleen twee samengestelde ogen, maar ook drie puntogen. Aan de buitenkant beschermt een pantser de bij, aan de binnenkant bevinden zich bijvoorbeeld de honingblaas, de darm en het hart.
Van wilde dieren naar metgezellen!
Hoeveel door de mens gedomesticeerde (tamgemaakte) dieren vallen je nog meer in?
DE ONOPVALLENDE
Harige Bladsnijderbij
– Megachile circumcincta –
- Kenmerken: 13 mm groot, bruin behaard, vrouwtjes met opvallende rode buikborstel (buikverzamelaar) Leefgebied | in zand-, grind- en leemgroeven, op schrale graslanden en in tuinen
- Levenswijze: Ze leven solitair en snijden voor de bouw en het afsluiten van de broedcellen ovale of ronde stukjes uit bladeren – daar komt ook de naam vandaan! Hun nest bevindt zich in gegraven holtes onder de grond, onder stenen of in bestaande bovengrondse holtes.
- Observatietip: Voorkeur – pollen van klokjesbloemen en avondkoekoekgewassen, alsook vlinderbloemigen
- Observatietijd: Juni tot september
DE LENTE BODE
Citroenvlinder
– Gonepteryx rhamni –
- Kenmerken: mannelijke vleugels citroengeel, vrouwelijke vleugels groenachtig wit, samengevouwen vleugels lijken een beetje op een blad
- Leefgebied: in bossen, struiken, tuinen en parken, in alpine gebieden tot aan de boomgrens aanwezig
- Levenswijze: Vanaf februari zuigen ze nectar van leberblümchen, seidelbast en wilgenkatjes. De groenachtige rupsen zijn perfect gecamoufleerd op hun waardplanten (faulbaum, kruisdoorn). De vraatsporen op de bladeren zijn meestal opvallender dan de rupsen zelf. Na de verpopping komen de vlinders in juli tevoorschijn. Ze overwinteren onder bramen, gras of heideplanten. Daar kunnen ze zelfs temperaturen tot min 20 °C zonder problemen doorstaan.
- Obseravtie-tip: Mannetjes in de lente langs boswegen op zoek naar vrouwtjes, gezamenlijke, urenlange dans voor de paring
- Observatietijd: februari tot juni en midden juli tot november
DE ONVERWEGENE
Verteringsboom
– Frangula alnus –
- Kenmerken: tot 4 m hoge struik, soms ook kleine boom tot 8 m hoogte, groenachtig-witte bloemen, na lange bloei (mei tot augustus) rode bessen, later kleine, zwarte steenvruchten
- Leefomgeving: bosranden, pijnboombossen en uiterwaarden, laagveengebieden en lichte loofbossen tot 1.500 m
- Gebruik: bladeren, bessen en verse schors worden als giftig beschouwd. De laxerende werking van de schors werd al in de ijzertijd gebruikt: mijnwerkers leden onder talloze darmparasieten die eerst met een bereiding van wormkruid verlamd en vervolgens met de schors "buiten gespoten" werden. De as van verteringsbomen werd vroeger ook gebruikt voor de productie van buskruit.
- Observatietip: nectarrijke bloemen zijn gewild bij nuttige insecten – luid gezoem en gebrom tijdens de bloeiperiode, de belangrijkste voedselplant voor rupsen (naast de kruisbes) van de citroenvlinder
- Observatietijd: het hele jaar door
SPANNENDE E-BOOKS EN DOWNLOADS